22 Ocak'ta Rusya vizyonuna geçen yılki Cannes Film Festivali'nin galibi Bi Gan ve 'Diriliş'i giriyor. Bu kışın en yıkıcı prömiyerini anlatıyoruz.

4 Haziran 1989 sıradan bir gündü. 4 Haziran 1989'da Pekinli göstericiler Tiananmen Meydanı'nı doldurdu. Çin Halk Cumhuriyeti vatandaşları, ÇKP Genel Sekreteri Hu Yaobang'ın ölümüyle kışkırtılmış, tarihsel olarak kaybedilmiş özgürlük, ele avuca sığmaz demokrasi ve acil olarak 'demir pirinç kaseleri'nin kaldırılmasını talep ediyorlardı. Resmi tahminlere göre meydandaki katliamda 241 kişi öldürüldü, bağımsız kaynaklara göre ise 7000 ila 10000 kişi. Kurban 'boğa', ülkenin gölge ama tartışılmaz lideri Deng Xiaoping uğruna düştü; edindiği soyadı kelimenin tam anlamıyla 'küçük şişe' anlamına geliyor. Tiananmen devrimi gününde protestocular on binlerce yarım litrelik Pepsi Cola şişesini kırdı.

Çinli acemi Bi Gan'ın yeni filminde de şişeler kırılıyor. 'Chungking Express'ten Faye'den esinlenilmiş asi bir güzel, cam parçalarını yere fırlatıyor ve bir dakika sonra kamera, Amerikan gazozu yudumlayan üniformalı otoriter bir adamı buluyor. 'Diriliş'in (Resurrection) şaşırtıcı ve muhtemelen tesadüf olmayan bu kafiyesi, her çağrışım için hazır bir referansa sahip gibi görünüyor. Filmin açılış yirmi dakikası, sinemanın ilk yirmi yılının geri sarımı gibidir: 'Orlac'ın Elleri'nden 'Sulanan Sulayıcı'ya, 'Nosferatu'dan Abel Gance veya Georges Méliès tarzı renklendirmeye, eskitilmiş kağıt üzerinde jeneriklerle.

Bi Gan'ın Çin folklorunu ve Avrupa sineması tarihini Asyalı hasret çeken izleyici için harmanlayacağı düşünülebilir, ancak daha sonra başkalarının sözlerini söylemenin önemini gösteriyor, diliniz çoktan kesilmiş olsa bile. 'En acı taşı bul ve ağrıyan dişe vur' – Bi Gan için dünya sinemasının 100 yılı acıyla uludu; yönetmen bu sandıkları yavaşça ve coşkuyla açıyor. Coşku karşılıklı ve 'Diriliş'i izleyenlerde kaçınılmaz bir 'keşke' doğuyor. Keşke oturan Buda düzinelerce kırık parçaya ayrılsaydı, keşke demokrasi dışındaki sanat daha az 'arızalı' olsaydı, keşke bir Avrupalı geleneksel bir Çin karakteriyle düşünseydi ya da en azından bir Çin gözbebeğinde ayı görseydi, bu gözbebeğinin film kamerasının vizöründeki izi... Ve gördü!

Bi Gan, Çin'in ilk ve tek yönetmeni değil; aslında oldukça genç ve sadece üç uzun metrajlı film çekti ve yakın zamanda büyük bir film festivalinde ilk ödülünü aldı. Ancak bir avantajı var: farklı. Büyük Çinli yönetmenler 'sübvansiyonlu' mesleklere ve bilimsel uzmanlıklara dağılmış durumda: sosyolog, tarihçi Zhang Yimou, antropolog Wang Bing; daha az prestijli olanlar ise gözden düşmüş 'partisiz' girişimci Chen Kaige ve tarihçi Hou Hsiao-hsien (bir kenarda 'toplum için tehlikeli' porno yönetmeni Lou Ye).

Alexander Popov

22 Yıllık Çin Kroniği: Jia Zhangke'nin 'Romantikler Kuşağı' Filmi Üzerine Bir İnceleme

2024 Cannes Film Festivali ana yarışma programında yer alan ve Çin'in altıncı kuşak yönetmenlerinin altını çizen 'Romantikler Kuşağı' filminden bahsediyoruz.

Open material

Bi Gan ise bir konveyör bandındaki veya demir eritme fırınındaki şair gibidir, bir petrol birikintisinin ortasında çay seremonisi ustası gibidir; Çin'e özgü ortamlarda çekim yapar, ulusal travmayı bulup etkisiz hale getirebilir, ancak tamamen Fransa kökenli zanaata hizmet eder, Marsilya ve Lyon'dan yapımcılar Olivier Père ve Charles Gillibert ile ve Fransız ve aynı zamanda galaksiler arası bağımsız grup M83 ile işbirliği yapar.

Belki de sinemanın anavatanıyla temas, filme snob bir donanım kazandırdı: Bi Gan'ın malzemeyi ve bilgisini gösterme arzusunu dizginlemesi zor. Etrafta çok fazla bağışçı var, bu yüzden 'Diriliş'in iki kalbi, üç tiroid bezi ve bir o kadar da kalın bağırsağı var (Çinlinin mizah anlayışı her zaman insanın aşağı unsurlarıyla çalışır).

Ve aynı zamanda filmin gösterişi beslemesi, Bi Gan'ın bir düzine kadar biriktirdiği türü keşfetmesi önemlidir. Bilimkurgu temeli, gece yarısı tonlarında Kore gerilimiyle harmanlanmış kara film, konuşkan pastiş, denemeci tarzın izleri, Bogdanovich'in 'Kağıt Ay'ı gibi dost filmi, dini komedi, zhiguai xiaoshuo (Çin korku hikayesi). Türün doğduğu yerde yeni ritim ve teknik başlar. 'Diriliş'in ara başlıklar koyması ve diyaframı döndürmesi gerekiyorsa, izleyiciyi 20. yüzyılın ilk yarısına taşır; film yarım saatlik bir sahneyi tek plan olarak vermek isterse, sinema dili daha teknolojik hale gelir ve anlatı 1999'a uçar.

31 Aralık 1999 sıradan bir gündü. 31 Aralık 1999'da bir milenyum öldü ve onunla birlikte Çinli hayalperestin başarısız projesi de. Bi Gan'ın dünyası, rüyasız bir uzun ömür dünyasıdır; yatakta kendi hayallerini tatmamış bir beden, yani zamanı gelmiştir. Hayalperest kendini hortumla ıslatsın, mükemmel bir dolandırıcılık yapsın, küfür etsin, cinayet işlesin, yeni İntikam Tanrısı olsun, kısa şortlu bir kıza sahip olsun ve gazlı içecek yudumlayan iktidar düşkününün kurşununa rağmen hayatta kalsın.

Bi Gan, sabırsızlıktan boğularak, kırık bir saat kadranına bakarak, kendisi ve her izleyici için yüz yıllık yaşanmamış hayatı iki buçuk saatlik zengin bir görsel-işitsel ışık şölenine sığdırmak için hikayeyi anlattı; çünkü sadece ışık odayı tamamen doldurur.