Korkutucu palyaço imajının nereden geldiğini inceliyor ve bunun neden sadece neşeli iyi kalpliler olmadığını tartışıyoruz.

Geçtiğimiz günlerde, manyak palyaço Art'ı anlatan filmin üçüncü bölümünün galası yapıldı. Bu olay ve yaklaşan Cadılar Bayramı şerefine, sinema ve pop kültüründeki katil palyaçolar konusunu ele almaya karar verdik: nereden geldiler ve bizi neden bu kadar korkutuyorlar?

Nikita Margaev

Palyaço Art ve Cehenneme Açılan Portal: 'Korkunç 3' Filmi İncelemesi

10 Ekim'de tüm dünyayla eş zamanlı olarak ülkemizde de slasher serisi 'Korkunç'un yeni bölümü vizyona giriyor. Filmin nelere şok ettiği, nelere iyi anlamda şaşırttığı ve nelere hayal kırıklığı yarattığı hakkında...

Open material

Sanatta İlk Manyak Palyaçolar

Katil palyaço imgesinin popüler kültürde ancak 20. yüzyılın sonlarında, Stephen King'in 'O' romanının popülerlik kazanmasıyla ortaya çıktığı düşünülebilir, ancak hayır. Kanlı şakacıya dair ilk atıflar 19. yüzyıldaydı. Bunlardan biri, Edgar Allan Poe'nun 'Hop-Frog' adlı öyküsüdür; bu öykü, bir kral soytarısı ve onun saray soytarısı Kurbağacık'ı anlatır.

Bir gün, daha fazla dayanamayan Kurbağacık, kral ve maiyetine orangutan kılığına girmelerini teklif eder: onları katrana bulayıp kendirle kaplar ve zincirlerle bağlar, ardından 'Ben bir soytarıyım ve bu benim son şakam' diyerek ateşe verir.

Missouri Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nden Jack Morgan'a göre, Poe'nun öyküsünün gerçek bir prototipi var — 'Alevler İçindeki Balo'. Kral VI. Charles'ı memnun etmek ve eğlendirmek için bir maskeli balo düzenlenmesine karar verilir ve bu balo trajediyle sonuçlanır. Bir meşale yüzünden hükümdar da dahil olmak üzere katılımcıların kostümleri alev alır.

Sonraki yıllarda katil palyaço imgesi pop kültüründe de yer aldı. Örneğin, Catulle Mendès'in 'Tabarin'den Kadın' (1874) adlı oyununda ve Ruggero Leoncavallo'nun 'Palyaçolar' (1892) operasında.

Palyaçoların Sinemada Görünmesi

Sinema bir sanat olarak hemen kabul görmedi. İlk yıllarda kalabalığı çekmek için bir eğlence aracı olarak görülüyordu. Bu nedenle, 20. yüzyılın başlarında birçok filmin konusu panayırlar ve sirk gösterileri etrafında dönüyordu ('Dans Eden Domuz' (1907), 'Bilinmeyen' (1927), 'Ucubeler' (1932)).

20. yüzyılın ilk yarısındaki sirk korkuları, alışık olduğumuz parlak makyajlı şakacılar dışında herkesle ilgiliydi. Katil palyaçolardan söz edilmiyordu. Hatta kendilerinin görünmesi nadirdi ve eğer şakacılar görünürse, olumlu karakterler olarak görünürlerdi ('Tokat Yiyen Adam', Victor Sjöström, 1924). Neredeyse kötü palyaço sayılabilecek tek örnek 'Casuslar' (Fritz Lang, 1928) filmidir. Filmin sonunda, ana kötü adam Haghi'nin kimliklerinden biri olan palyaço Nemo belirir.

Zamanla sinema sirk temalarından uzaklaştı ve bu tür hikayeler azaldı. Katil palyaçoların ortaya çıkmasındaki ana itici güç, John Wayne Gacy'nin (1970'lerin sonu) sansasyonel davası olarak kabul edilir. Onun ortaya çıkışı, kırmızı burunlu şakacıların itibarını oldukça zedeledi ve toplumda olumsuz duygular yarattı. İşte o zaman coulrofobi ortaya çıktı.

1982'de, canlanan bir palyaço bebeğin çeşitli kötülükler yaptığı 'Ekstro' (Harry Bromley Davenport) yayınlandı. Bu hala pop kültüründe şu anda yansıtılan alışılmış imge değil, ancak tohumları var.

Sinemasal Pennywise'tan önceki kötü palyaçoların çarpıcı bir gösterimi, Stephen Chiodo'nun komedi korku filmi 'Uzaylı Katil Palyaçolar' (1988) olarak adlandırılabilir. Bir grup uzaylı palyaço Dünya'ya iner, bir sirk çadırı kurar ve insanlarla beslenir. İşte size hem manyaklar hem de bilinmeyen uzaylı varlıklar. King referansları görülüyor.

Manyak palyaçolar, 'O'nun uyarlamasından önce de sinemada görünüyordu, ancak ana karakterler veya slasher'ların alışılmış temsilcileri değillerdi. 'Palyaço patlamasına' büyük bir ivme daha önce bahsedilen Gacy tarafından verildi ve Stephen King 1986'da bunu zirveye taşıdı.

John Wayne Gacy Davası

Toplumda büyük yankı uyandıran John Wayne Gacy oldu. Örnek bir vatandaş ve komşularının sevgilisi olan bu kişi, birkaç yıl boyunca 15 ila 20 yaşları arasındaki genç erkekleri acımasızca öldürüp tecavüz etmiş ve cesetleri evinin altındaki arsasına gömmüştü.

Gacy bir palyaço derneğine üyeydi ve sık sık çocuk etkinlikleri düzenlerdi, bu nedenle ilk gerçek manyak palyaço olarak kabul edilir. Ancak bu imaj ona medya tarafından atfedilmiş ve hikayesini inanılmaz derecede satılabilir hale getirmiştir. John Wayne hiçbir zaman palyaço kostümüyle insan öldürmedi.

Hikayesi toplumsal yankı uyandırdı ve o kadar korkutucu bir imaj yarattı ki, bunu takiben sinemada ve kitaplarda oynaması ve satması kolay yeni korkular ortaya çıktı. Stephen King'in palyaço Pennywise imajını Gacy'den esinlendiği yaygın olarak kabul edilir. Ancak yazar bunu defalarca reddetmiş ve tesadüfi bir benzerlik olduğunu belirtmiştir.

Pennywise — Çocuklarınızın En İyi Arkadaşı

Manyak palyaçolar etrafında daha fazla gürültü yapanın Gacy mi yoksa Pennywise mı olduğu belli değil. 90'lı yıllarda popülerlik dalgasıyla King'in kötü adamı her yerden duyuluyordu. O yıllarda Cadılar Bayramı'nda palyaço kostümü yeni bir anlam kazandı, eminim 2017'deki gibiydi.

Alışık olduğumuz katil palyaço imgesi ilk kez ancak 20. yüzyılın sonunda ortaya çıkar. Tabii ki, Stephen King'in 'O' romanının karakteri Pennywise'ın doğuşuyla. 1978'de yazar, en korkunç çocuk kabuslarına dayanan ve başında korkunç bir palyaço olan bir roman yazma fikrine kapılır. Bu arada, aynı yıl Gacy yakalanıp tutuklanmış ve medya susmamış, hikayesini defalarca anlatmıştı.

Pennywise, onlarca yıldır Derry kasabasını terörize eden başka bir boyuttan gelen bir canavardır. Korkunç kahraman, kurbanın en çok korktuğu şeyin görüntüsüne dönüşebilir. Evrensel bir canavar, değil mi?

Karakterin imgesi uzun süre dillerdeydi. Önce 1986'da romanın yayınlanmasından sonra, ardından 1990'da aynı adlı uyarlamanın yayınlanmasıyla ikinci bir soluk kazanarak günümüzün ana sinema palyaçolarından biri haline geldi.

Tommy Lee Wallace'ın filminde Pennywise'ın görsel tasviri klasik olarak adlandırılabilir. Parlak peruk, renkli kostüm ve kırmızı burun: çocukların gerçek hayatta görmeye alışık olduğu imge tam olarak budur. 1990 Pennywise'ı kan lekeleri veya korkunç bir gülümsemeyle değil, tam olarak palyaço kostümü giymiş sıradan birine benzemesiyle korkutur.

2017 ve 2019 uyarlamalarındaki modern King kahramanı, alışılmış iyi huylu şakacı imajından uzaklaşır ve görsel olarak Viktorya dönemine yaklaşır: pantolonlar, özel yaka ve daha fazlası. Bu karar, Pennywise'ı zamansız kılma düşüncesiyle alınmıştır. Karakter yüzyıllardır var olmuştur ve görünümü onun uzun varlığını vurgulamıştır. İmge daha korkutucu hale gelmiş, ancak hepimizin alışık olduğu parlak ve renkli palyaço kostümlerinden uzaklaşmıştır.

Art — O da Sadist

En korkunç ve acımasız sinema manyak palyaçoları hakkında konuşurken, ilk sırayı 'Korkunç' üçlemesinin ana düşmanı Art alır.

Onun imajı daha çok bir pandomimciyi andırır: siyah-beyaz kıyafet ve tek bir kelime söylemez. Sadece kıyafetiyle değil, aynı zamanda iyi bir şey vaat etmeyen görünümüyle de gerçekten korkutucudur. Art, cephaneliğinde sadece kesici ve delici aletler değil, aynı zamanda tabancalar da bulunan sıra dışı bir palyaçodur.

Karakterin ilk görünümü, 2008'de Damien Leone'nin kısa filmi 'Dokuzuncu Daire'de oldu. O zaman Art'ın görünümü kısmen sevimliydi: yumuşak hatlı bir yüz ve hemen korkutmayan bir gülümseme. Tasarım gereği, palyaço başlangıçta neşeli ve komik görünür ve ancak daha sonra gerçek doğasını ortaya çıkarır.

'Korkunç' filmlerindeki Art imajı için aynı şey söylenemez. Keskin yüz ve vahşi bakış, palyaçonun görünümünü cinayetler olmadan bile korkutucu hale getirdi. Leone, katili 90'ların Pennywise'ının tam tersi yapmaya çalıştı: dilsiz, kel ve ateşli silah kullanıyor. Bir slasher kötü adamı için hiç de tipik değil, hele klasik bir palyaço için, değil mi? Mike Giannelli'nin Art rolünden ayrılmasının ardından yerine David Howard Thornton geçti.

'Mike sadece palyaço gibi giyinmiş bir adam, oysa David bir palyaço. Onu şahsen tanıyorsanız, onun yürüyen bir çizgi film karakteri olduğunu bilirsiniz. Gerçek hayatta Tavşan Roger gibidir ve onun palyaço Art olduğuna asla inanmazsınız — geçiş yapmayı ve kendini kasvetli bir duruma sokmayı biliyor.'

'Korkunç' filminden bir kare

'American Horror Story': Palyaço Twisty

Bir diğer çarpıcı sinema palyaçosu temsilcisi, 'American Horror Story' dizisinin dördüncü sezonunun düşmanı Twisty oldu. King ve onun Pennywise'ının aksine, 'AHS' düşmanının prototipi doğrudan daha önce bahsettiğimiz John Wayne Gacy'den ilham almıştır.

Üçlü arasında Twisty gerçek bir palyaçoydu. Annesi çocukken onu sık sık kafasından düşürdüğü için karakter aptal ama çok iyi kalpli bir insan olarak büyümüştü. Twisty çocukları severdi ve onlar için komik bir şakacı canlandırmak ona sadece zevk verirdi. Ancak gezici sirk cüceleri onu sevmezdi ve palyaçonun çocuklara sarkıntılık ettiğine dair söylentiler yayarlardı.

Kovulduktan ve kendi oyuncaklarını yapma girişiminin başarısız olmasından sonra Twisty, intihar etmekten daha iyi bir çözüm bulamaz. Ancak bunu bile başaramaz. Artık geniş gülümsemeli maskenin altında eksik bir alt çene gizlidir.

Karakter hızla yetişkinleri öldüren bir seri katile dönüştü. Bu eylemlerin arkasında kişisel bir ideoloji vardı — Twisty, bunu yaparak çocukları korkunç insanlardan ve ebeveynlerden kurtardığına inanıyordu. Palyaçonun imajı pek hoş değil. Bir yandan nispeten kanonik bir kostüm, ancak diğer yandan kirli giysiler, kan izleri, korkunç bir maske ve insan derisinden yapılmış bir şapka. Çocukların gözleri için pek de iyi huylu bir görünüm değil.

'American Horror Story' dizisinden bir kare

Palyaçolar Neden Bu Kadar Korkutucu?

Aslında, palyaço korkusu kolayca açıklanabilir. Makyajın, parlak kıyafetlerin, maskenin ve peruğun arkasında herkes gizlenebilir. Saçma davranışlar, ani hareketler ve sürekli gülümseme — tüm bunlar bilinçaltında insanların palyaçoyu her şeyi beklenebilecek akıl sağlığı yerinde olmayan biriyle ilişkilendirmesine neden olur.

Bazıları için palyaço imajı sosyofobinin başlangıcı oldu. Bu şakacılar genellikle başkalarının önünde birini alaya alarak şov yaparlar. Bu, geniş bir kitle önünde alay edilme korkusuna yol açabilir. Kötü palyaço imajının oluşmasında pop kültürü ve manyak hikayeleri büyük rol oynadı. Çocukluktan korkunç bir palyaçonun yer aldığı garip bir film — merhaba coulrofobi!

Bu arada, parlak makyaj her zaman komik ve neşeli değildir. Northridge'deki California Üniversitesi'nden Profesör Joseph Darwin, makyaj altındaki gizli yüzün, çocukların zıt renklere karşı yüksek duyarlılığı nedeniyle bir tehdit görmelerine neden olduğunu belirtiyor.

'Korkunç 2' filminden bir kare

Gerçek hayattaki bu belirsiz palyaço imajı, sinema ve edebiyata başarıyla uyarlanır; burada zaten pek de başarılı olmayan bir karakter, eksiklikleri maksimuma çıkarıldığında mükemmel bir şekilde uyum sağlar.

Manyak Palyaçolu Filmler (ve Bir Dizi) Seçkisi:

1. 'Poltergeist' (1982);
2. 'Uzaylı Katil Palyaçolar' (1988);
3. 'O' (1990);
4. 'Gacy' (2003);
5. '1000 Ceset Evi' (2003);
6. 'Palyaço Korkusu' (2004);
7. 'Palyaço' (2014);
8. 'American Horror Story: Freak Show' (2014);
9. 'Korkunç' (2016);
10. '31' (2016).

'1000 Ceset Evi' filminden bir kare