Sovyet döneminden günümüze, grafiksel anlatım yoluyla izleyiciyi küresel dünya ve siyasi sorunlardan insanın içsel deneyimlerine götüren çocuksu olmayan animasyon örneklerini inceleyelim.

«Ada» (1973)

Konusu: 20. yüzyılın Robinson Crusoe hikayesi. Hayatın değeri maddi değerlere karşı.

Bu listede sıra dışı bir temsilci. İlk olarak, karşınızda bir kısa metraj, ikinci olarak çizgi filmin yaş sınırı «6+». Ancak tüm bunlar bir formalite, çünkü 9 dakikalık çizgi film, yetişkinlere kapitalist dünyanın korkunç gerçekliğini aktarıyor. Her şeyin kapmak, satın almak, fethetmek, gösteriş yapmak ve ele geçirmek olduğu bir dünya. Sıradan insanın yalnız ve önemsiz olduğu, gerçek değerlerin ise nadiren paylaşıldığı bir dünya.

Neden izlenmeli: Dahi Sovyet yönetmen Fyodor Hitruk («Boniface'in Tatilleri», «Film, Film, Film», «Winnie the Pooh», «Sana Bir Yıldız Hediye Ediyorum») tarafından yaratılan güncel bir mesel, 1974'te Cannes'da En İyi Kısa Film dalında Altın Palmiye kazandı.

«Tatlı Bir Yağmur Yağacak» (1984)

Konusu: 2027 yılında nükleer kış üzerine bir eskiz.

«Ve bahar, bizim artık olmadığımızı fark etmeden yeni bir şafağı karşılayacak» - Sovyet döneminin çocuksu olmayan animasyonunun bir sonraki temsilcisi bu sözlerle bitiyor. Nazim Tulyahocayev'in kısa metraj çizgi filmi, fütüristik imgelerle herhangi bir felaket filminden daha etkili bir şekilde, insanlığın eylemleri üzerine düşünmezse olası geleceğini anlatıyor. Ve inanın, yataktaki bir avuç kül ikna edici bir argüman.

Neden izlenmeli: Bradbury tarafından tanımlanan kıyamet sonrası geleceğin, Sovyet film yapımcılarının vizyonuyla organik kesişimini değerlendirmek için.

«Beşir'le Vals» (2008)

Konusu: İsrail Savunma Kuvvetleri'nin eski bir piyade askeri Ari Folman, bir ordu arkadaşıyla buluşur. Arkadaşı, savaş zamanından kalma kabuslar görmektedir. Folman ise korkunç döneme dair hafızasında tek bir bölüm dışında hiçbir şey kalmadığını fark eder. Folman, her şeyi hatırlamak için bu olaylarla bağlantılı kişileri ziyaret etmeye başlar.

Bilinmezlik alanı ana karakteri ve izleyiciyi saracak: Folman olanları hatırlamıyor, izleyici de bilmiyor. Bu nedenle psikoterapi seansı ekranın her iki tarafında da gerçekleşecek. Karakterlerin statik veya yarı statik bir arka plan üzerine yerleştirildiği animasyon, hem görsel hem de belgesel açıdan bir rahatlama sağlıyor. Ancak oyunculu film formatından bu sapma, izleyicinin Max Richter'in içten müziği eşliğinde bir taş yığınının altındaki bir çocuk yüzüne bakmak zorunda kaldığı anlarda duygusal bir kalkan görevi görmüyor. Çizgi film, aralarında kadın-anne-vatan çizgisinin öne çıktığı metaforlar üzerine inşa edilmiş.

Neden izlenmeli: Belgesel türünde çizilen filmin temelinde, 1982 Lübnan Savaşı gazisinin gerçek hikayesi yatıyor. Dünya sinema tarihinde «Yabancı Dilde En İyi Film» dalında Oscar'a aday gösterilen ilk çizgi film.

«Sihirbaz» (2010)

Konusu: 1950'lerin sonu, İskoçya. Sihirbaz, kendisini gerçek bir sihirbaz olarak gören Alice adlı bir kızla tanışır.

Sylvain Chomet'in insan ilişkileri üzerine şaşırtıcı derecede incelikli bir filmi. Dramaturji, numaraların görsel büyüsünün ardında yatan gerçeklik etrafında şekilleniyor. Sıradan bir insanın «büyüsünün» bedeli üzerine düşünceler, tüm filme minör bir ton veriyor; ancak film renkler, komik anlar ve çekicilikle dolu. Chomet, yanılsamaların gerçek dünyadaki yerini yürek burkan bir şekilde anlatıyor. Ve bu film, mucizelerin hayatın vazgeçilmez bir parçası olduğu, ancak büyümeyle sıkı sıkıya bağlı olduğu grafiksel olarak eşsiz bir tuval.

Neden izlenmeli: Sıra dışı animasyon, içten hikayeler ve «Belleville'de Randevu» çizgi filminin hayranıysanız.

«Anomalisa» (2015)

Konusu: Yazar Michael Stone insanlarla iletişim kuramamaktadır. Psikolojik rahatsızlığı, herkeste aynı adamı görmesine neden olur. Ancak bir gün, gerçeklik algısının dışına çıkan Lisa adında bir kızla tanışır.

Çizgi filmin yapımı için kickstarter.com üzerinden fon toplandı. Anlatının en önemli özelliği, kişisel sinemanın kapalılığını aktaran kukla animasyonudur. İzleyici, bir mizantropun kafasının içine yerleştirilmiş gibi her şeyi onun gözlerinden görür ve duyar. Ana karakterlerin sıkışmışlığı, kukla imgeleriyle daha da pekiştirilir. Bunda bir çekicilik ve özellikle pikant anlarda bir tuhaflık var. Bir iş seyahatindeki adamın sıradan hikayesi, hayatının aşkını bulma umuduyla ilgili derin bir hikayeye dönüşüyor.

Neden izlenmeli: Kukla animasyonu ile «18+» özgür konunun cesur birleşimi için.

«Ekmek Parası» (2017)

Konusu: Babası yasaklı yayın bulundurduğu için Taliban tarafından hapse atıldıktan sonra baça-poş olan Parvana adlı bir kızın hikayesi. Parvana, küçük erkek kardeşi dışında erkek kalmayan ailesini geçindirmeye ve babasını hapisten kurtarmaya çalışır.

Deborah Ellis'in aynı adlı kitabının beyazperde uyarlaması, Afganistan'ın siyasi sorunlarını ayrıntılı bir şekilde ele alıyor. Yönetmen Nora Twomey'nin filmini yüzeysel olarak Disney'in «Mulan»ına benzetebilirsiniz, ancak «Ekmek Parası»nda paltolu ejderhalar ve aşık generaller bulamazsınız. Cehalet ve din tarafından bölünmüş bir halkın rutin hayatından, çocukların peşinden silahla koşulan ve okuma bilmemenin ayıp olmadığı korkunç gerçeklikten izleyici, yalnızca karakterlerin anlattığı ve tüm çizgi film boyunca kesik kesik geçen bir peri masalına kaçabilir. Hayal gücünün neler yapabileceğini kanıtlayan bir peri masalı.

Neden izlenmeli: İrlandalı Cartoon Saloon şirketinin sanatsal tarzını benimsemek için.

«Biliyor musun Anne, Neredeydim?» (2017)

Konusu: On yaşındaki Rezo Gabriadze'nin hayatından kesitler. Gerçeklik ve çocukluk fantezilerinin bir arada var olduğu savaş sonrası dönem. Sanatçının çizimlerine dayanarak yaratılan uzun metrajlı film, en sıra dışı karakterlerle dolu.

«Biliyor musun Anne, Neredeydim?» bir anlamda belgesel olsa da, yine de çok kişisel bir film. Animasyon eskizleri, ilk bakışta uyumsuz tür bileşenlerinden sağlam bir bilgi ikilisi oluşturuyor. Bir yandan izleyici, tıpkı küçük Rezo gibi, savaş sonrası Kutaisi'yi tüm ayrıntılarıyla görürken, diğer yandan kurgu dolu çocuksu bir samimiyet atmosferine dalıyor.

Neden izlenmeli: Ünlü sanatçı ve senarist Rezo Gabriadze'nin kişiliğine yaratıcı mirası aracılığıyla dokunma fırsatı.

«Kaplumbağaların Labirentinde Buñuel» (2018)

Konusu: Biyografik film, Luis Buñuel'in «Las Hurdes. Ekmeksiz Toprak» belgesel filminin çekim hikayesine adanmıştır.

Salvador Simó, Luis Buñuel'in hayatının en parlak anlarından birini seçmiş. Olay, yönetmenin özünü ve derin sorunlarını anlamayla doğrudan bağlantılı. Görüntü, bir paradoks olarak, algının ana ve aynı zamanda tamamen ikincil nesnesi haline geliyor. Kahramanın kabuslarının uçlarıyla gerçeküstücülüğe sızan iddiasız grafikler, «Ekmeksiz Toprak»tan kesitler, rahatsız edici olmayan bir anlamsal arka plan görevi görüyor, ancak içerikleriyle şok edebiliyor. İzlemin sonunda saf bir ilgi kalıyor. Bir biyografik filmden daha iyi bir mesaj bulmak zor.

Neden izlenmeli: Biyografik filmleri ve Sovyet çizgi filmi «Hazine Adası»nın anlatı tür geçişlerini seviyorsanız.

«Bedenimi Kaybettim» (2019)

Konusu: Bir pizza dağıtıcısının aşk hikayesi. Olaylar, bir laboratuvardan kaçan bir elin bedenini bulma arzusuyla paralel olarak gelişir.

Kahraman kader, önceden belirlenmiş olaylar ve bunları değiştirme olasılığı üzerine düşünürken, besteci Dan Levy düşünceli ürpertilerin atmosferini yaratıyor. El, nihayet gerçekten neyle yaşamak istediğini hatırlaması gereken sahibini arıyor. El aynı zamanda, çizgi filmin ulaşmaya çalıştığı farklı bir anlayışla bağlantılı olarak dünyayı tanımanın bir ifadesidir - bir gün kaybın olacağı kaçınılmazdır. Ancak bu, kalkış için bir teşvik olarak görülmelidir.

Neden izlenmeli: Avrupa animasyonunun parlak bir temsilcisi, olay örgüsünün merkezine metaforik bir felsefe koyuyor, eli tam teşekküllü bir hareket ettirici unsur haline getiriyor ve Burton tarzı çılgın bir gösteri çözümü sosu altında kişinin kendi benliğini kaybetmesiyle ilgili anlamsal yönergelerle dolu bir olay örgüsü sunuyor.

«Entergalactic» (2022)

Konusu: Aşkını bulmaya çalışan genç bir sanatçının hikayesi.

Çizgi filmin konusu değil, onu dolduran aşk hissi önemli. Bedeni yerden koparan, sıradanlığın üzerine yükselten ve kendini gerçekleştirme için güç veren aşk. «Örümcek Adam: Örümcek Evrenine Geçiş»in görsel kardeşi, grafiksel tasviriyle dikkat çekiyor ve sizi yetişkinler için bir çizgi film formatında klasik romantik sinema atmosferine daldıracak.

Neden izlenmeli: Melodram, «Örümcek Adam: Örümcek Evrenine Geçiş» animasyonu, rap müzik ve Kid Cudi hayranıysanız.