'XX. Yüzyıl Sunar. Seçilmişler' kitabını, Gorodets yayınevinden sinema üzerine yeni kitabı anlatıyoruz; kitapta geçmişin önemli sinemacılarının kaderleri üzerine denemeler yer alıyor.

Bir sosyete yemeğinde, size birden XX. yüzyıl sinemasını kimin belirlediği sorulsa, aklınıza ilk kimin adı gelirdi?

Belki Ingmar Bergman? Ne dersiniz? O, Avrupa yazarlığının ve 'modernist' sinemanın sembolü.

Ya da muhtemelen Lev Tolstoy'un en iyi uyarlamasını yapan Sergey Bondarçuk'u mu hatırlardınız?

Alfred Hitchcock ve nefes kesici sarışınlara ekran üzerinden yaptığı işkence tutkusu?

Ya da ölüm takıntısıyla Yevgeni Yufit?

Bu sorunun kesin bir cevabı yok. Daha doğrusu öyle değil. Bir cevap var ama herkesin kendine göre. Tarihçi ve sinema eleştirmeni Mihail Trofimenkov, yeni kitabı 'XX. Yüzyıl Sunar. Seçilmişler' adlı eserinde sinema çağını belirleyen 100'den fazla insan portresi taslağı topladı. Yapımcılık sektörünün devleri ve dahi oyuncular, sisteme karşı çıkan isyancılar ve rollerini kabullenmiş korkaklar; bu çalışmada geçen yüzyıl sinemasının birçok değerli ve parlak temsilcisine yer bulundu.

Zamanın Kendisi Tarafından Seçilmiş İnsanlar

Kitabın önsözünde Mihail Trofimenkov, kahramanlarının 'seçilmişliğini' dünya kültürüne katkılarıyla değil, dönemin kendisini onlarda yansıtmasıyla ve onların dönemi nasıl etkilediğiyle açıklıyor.

Yazar kendine ilginç bir görev belirlemiş: Kitle bilincinde kemikleşmiş bir kahramanın rolünü yıkmak ve onun yaratıcılığına, daha da önemlisi kaderine farklı bir açıdan bakmak.

1960'ların izleyicileri Mastroianni'nin kim olduğu konusunda tartışıyordu: latin lover ideali mi yoksa modernist bir kahraman, acı çeken bir entelektüel mi? Her iki taraf da haklıydı: O, hem sinemada hem de hayatta, izleyicinin görmek istediği kişi gibi görünme mistik özelliğine sahipti. Başka bir deyişle, sanki hiç var olmamış gibiydi.

Trofimenkov bu zorluğun üstesinden gelebildi mi? Daha çok evet. Ancak bu denemelerden, eskizlerden ve hatta bazen inanılmaz anekdotlardan oyuncuların, senaristlerin, yönetmenlerin tam portrelerini beklememek gerek. Bazılarına en fazla 2 sayfa ayrılmış. Ancak çoğu zaman bu, kişinin nasıl biri olduğunu ve kendi yaratıcılığı çerçevesinde nasıl var olduğunu anlamak için yeterli oluyor. Bu özellikle yazarın bizzat tanıdığı kişilerin tasvirlerinde hissediliyor.

İsim Düşürme ve Sinema Eleştirisi

İlginçtir ki, 'XX. Yüzyıl Sunar. Seçilmişler' bazen sadece bir kaderler kaleydoskopu olarak değil, aynı zamanda Sovyet, Avrupa ve biraz daha az sıklıkla Amerikan sinemasını daha iyi anlamak isteyenler için bir rehber olarak da karşımıza çıkıyor. Kahramanların tasvirlerinde sık sık filmlerle ilgili ilginç değerlendirmeler yakalamak mümkün. Örneğin, Marlen Hutsiev'in 'Temmuz Yağmuru' filminde olduğu gibi:

'Temmuz Yağmuru', çözülme döneminin üzerine çekilmiş bir perde filmidir; donmaya geçişten çok, kendi samimiyet oyunundan yorulmuş bir dönemin filmidir. Kendilerini ebeveynlerinden daha dürüst ve daha temiz sanan, ancak kıyaslanamayacak kadar sığ olan romantik ve gösterişçi bir neslin hayatının acı ve erken bir özetini çıkaran bir film.

Bununla birlikte, hazırlıksız bir okuyucuda kitap, sonsuz sayıdaki isim, başlık ve tarih yüzünden baş dönmesine neden olabilir. Bazen çılgınca isim düşürmenin yazarı eğlendirdiği hissi oluşuyor. Bu, okuma eşiğini biraz yükseltiyor; sanki yazılanların tüm güzelliğini anlamak için kişinin kendisinin de 'seçilmiş' olması gerekiyormuş gibi.

'XX. Yüzyıl Sunar. Seçilmişler' Kitabı Okunmalı mı?

Mihail Trofimenkov'un eseri, politik ve ideolojik çelişkileriyle trajik ve görkemli XX. yüzyılın ve sinema sanatını ve onun algısını değiştiren kahramanlarının bir portresidir. İçinde pek çok ilginç hikaye, gündelik ve pek de gündelik olmayan şeyler var. Dışarıdan analizler, kişisel yargılar ve anılar var.

Bu kitap, en azından uzun zamandır bilinen yaratıcılara yeni bir gözle bakmak için okunmalı. Ya da birçok modern filmin hangi yaratıcılığa dayandığını öğrenmek için. Belki de sizin ve benim sevdiğimiz sanatı şekillendiren insanları ilk kez keşfetmek için.