Geçen hafta Martin McDonagh'ın yeni filmi 'Inisherin'in Banshee'si dijital formatta yayınlandı. Yönetmenin dördüncü filmi Venedik'ten en iyi senaryo ve en iyi erkek oyuncu olmak üzere iki ödül getirdi ve harika basın topladı. Açıkçası, Oscar da proje...

Martin McDonagh kariyeri boyunca sadece beş film çekti; dört uzun metraj (şimdiki dahil) ve bir kısa metraj. 2007'den bu yana filmleri beş yılda bir çıkıyor, ancak izleyiciler onları sabırsızlıkla bekliyor çünkü yönetmenin nesnel bir hatası olmadı ve umarız olmayacak. 'Inisherin'in Banshee'si, Venedik'teki galasında haklı olarak eleştirmenler tarafından övüldü. Küçük bir adada geçen iki saatlik küfürlü tartışmalar, McDonagh'ın diyaloglar ve genel olarak senaryoyla çalışma becerisi sayesinde fark edilmeden geçip gidiyor, ama her şeyi sırayla ele alalım.

Konu Ne?

'Inisherin'in Banshee'si, 1923 yılının sıradan bir 1 Nisan gününde çiftçi Pádraic'in (Colin Farrell) her zamanki gibi bara giderken en iyi arkadaşı müzisyen Colm'u (Brendan Gleeson) almaya gitmesiyle başlar. Ama Colm kapıyı açmaz ve hiçbir yere gitmez, koltuğunda oturup sigara içmeye devam eder. Şaşkın Pádraic, kız kardeşi Siobhán'ı (Kerry Condon) şaşırtarak eve döner. Ne olduğunu anlamaz, bu yüzden tek başına içmeye gitmeye karar verir. Bar sahibi Jonjo (Pat Shortt) müdavimi şaşkınlıkla karşılar ve neden bugün yalnız olduğunu, bir şey mi olduğunu sorar.

Sonunda Colm'un arkadaşıyla artık konuşmamaya karar verdiği ortaya çıkar, çünkü onun çok sıkıcı ve sıradan olduğunu düşünür. Ona göre Pádraic ile yaptığı tüm sohbetler, çok fazla kalmayan değerli zamanının boşa harcanmasıdır. Bir yaratıcı olarak arkasında birden fazla neslin hatırlayacağı bir miras bırakmak ister ve boş gevezelik yeni müzik yaratmaya odaklanmasını engeller.

Farrell'ın canlandırdığı karakter, arkadaşlığın bu ani bitişini kabullenemez, bu yüzden arkadaşıyla iletişim kurmak için başarısız girişimlerde bulunmaya devam eder, davranışını önce 1 Nisan şakasına, sonra da depresyona bağlar. Ancak Colm çok ciddidir, bu yüzden yapışkan arkadaşından kurtulmak için müzisyen, Pádraic'in onunla konuşma isteği duyduğu her seferinde makasla parmağını keseceğine söz verir.

İrlanda'da Sığınmak

'Inisherin'in Banshee'si, İngiliz-İrlandalı yönetmenin çekimleri ve olayları İrlanda'da geçen ilk filmidir. Filmin temelini, McDonagh'ın Aran adaları (Inishmore, Inishman ve Inisheer) üçlemesinin finali olması gereken yayımlanmamış bir oyunu oluşturuyor. İlk ikisi 1996 ('Inishman Adası'nın Sakatı') ve 2001'de ('Inishmore Adası'nın Teğmeni') gün ışığına çıktı ve 'Inisheer Adası'nın Banshee'si adlı final hiç yayımlanmadı.

Yirmi yıl sonra, gerçek Inisheer adası senaryoda kurgusal Inisherin'e dönüştü, ancak Banshee'ler yerinde kaldı. Oyun yazarının orijinal metnini filmde ne kadar koruduğu bilinmiyor, ancak bu önemli değil. Film muhteşem çıktı. 'Brugge'da Sığınak'ın vizyona girmesinden on beş yıl sonra, Farrell-Gleeson ikilisi McDonagh'ın yönetiminde yeniden bir araya geldi. Bu ikili, şakalara başvurmadan bile güldürüyor. Mükemmel yazılmış diyaloglar ve muhteşem oyunculuk işlerini kendiliğinden yapıyor.

Karizmatik ve dalgın Gleeson, ekrana çıktığı anda dikkatleri üzerine çekiyor. Kendi hayatını yaşayan mimikleri ve kaşlarıyla Farrell ise büyülüyor. Ve McDonagh, ikililerine ek olarak izleyicilere Barry Keoghan şeklinde genç bir yetenek sunuyor. Son birkaç yılda Keoghan bir yıldız olmayı başardı ve 'Eternals' ve 'Yeşil Şövalye' filmlerinde yer aldı, ancak asıl haber Matt Reeves'in 'Batman' evreninde Joker rolüne seçilmesiydi.

McDonagh'ın filminde yetenekli oyuncu, polis memuru olan babası Peadar (Gary Lydon) tarafından acımasızca dövülen Dominic adlı bir genci canlandırıyor. Karakteri adadaki en aptal kişi olarak görülüyor, ancak izleyicilerde maksimum empati uyandırıyor. Dominic'in duyguları en saf, en samimi ve en anlaşılır olanlardır: babasına karşı korku, umutsuz aşk ve kaçınılmazlığa boyun eğme. Barry Keoghan karşı konulamaz ve rolün ekrandaki inandırıcı tasviri, karaktere karşı gerçek bir hayranlık ve sempati uyandırıyor.

Ve aslında etrafındakilerin düşündüğü kadar aptal değil, çünkü Colm'un Pádraic ile arkadaşlığını bitirme kararına mantıklı ve bariz bir soru soran kişi Dominic'tir: 'On iki yaşında mı?' Gerçekten de, yetişkin bir erkekten böyle bir davranış ne kadar saçma görünüyor. Bir insanla bu kadar kolay arkadaşlığı bitirmek mümkün mü? Görünüşe göre bunu ancak bir çocuk yapabilir. Birçok kişi aşkın bitebileceğini bilir, ancak bir insanla arkadaşlığı bitirmek... Gerçek hayatta bu tür durumlar nadirdir.

Aklı Bulandırdı, Müzisyeni Öldürdü

Filmin ilk yarısı, 'Inisherin'in Banshee'si neredeyse tamamen felsefi düşünceler, drama ve İrlanda karanlığı tarafından yutulana kadar saf bir absürt komedi gibi görünüyor. Komik olan giderek azalırken, trajik olan giderek artıyor. Colm'un 'arkadaşlığı bitirme' kararıyla başlatılan olaylar, son perdede bir ölümü haber veriyor. Ve Banshee'nin (burada ekranın ötesine bile korku salan oldukça kasvetli bir yaşlı kadın) kehanetine göre, sadece bir tane değil.

Tek bir karar, tüm adadaki hayatı sarsan bir kader zincirini başlattı. Bir dizi olay hızla gelişiyor ve kahramanları geri dönüşü olmayan bir noktaya getiriyor. Bayan O'Riordan'ın yerel bakkalındaki dedikoducuların tartışacak bir şeyleri olacak. Haberler gerçekten değerli, 'anakaradan' gelenler gibi değil; orada iç savaş sona eriyor. Gerçekten de, kimin ne için savaştığı bilinmeyen bu 'uzak' çatışma kimin umurunda? Bıçaklama veya intihar sonucu yeni bir ölüm haberi gibi değil. Yerlilerin tartışmaya değer bulduğu şey budur, bu askeri raporlarda anlamaya çalışın bakalım.

Martin McDonagh'ın karakterlerini bir adaya yerleştirerek onlara açık bir alanda kapalı bir alan yaratması şaşırtıcı. Anakaranın büyük bir kısmından sık sık patlamalar ve silah sesleri duyuluyor, ancak Inisherin bundan etkilenmiyor gibi görünüyor. Buradaki hayat monoton ve sıkıcı ve birinin ayrılışı kolayca ana olay haline geliyor. Ve bu rutin ve özlemle tüketilen Colm, müzikal bir miras bırakmasını engelleyen şeyin Pádraic ile arkadaşlığı olduğuna karar veriyor. Büyük bestecinin hangi yüzyılda yaşadığını bile bilmemesine rağmen Mozart'la aynı seviyede olabileceğine inanan kemancı, eserini yazmaya başlıyor. Bu arada, Gleeson gerçekten keman çalabiliyor ve karakterinin üzerinde çalıştığı melodiyi oyuncunun kendisi besteledi.

'Inisherin'in Banshee'si'nde yönetmen, yaratıcılığın bedeli konusuna değiniyor. Tarih, bir yaratıcının hayatını eserlerini yaratmaya adadığı ve hayatı kaderin akışına bıraktığı kaç örnek biliyor? Aile ve aşk arka planda kalır. Bazen yaratıcı kişilik görünüm, uyku ve yemek yemeyle bile ilgilenmez. Burada Colm, sahip olduğu tek yakın insanla arkadaşlığını feda ediyor. Bir bakıma onu anlamak mümkün. Huzur ve sükunet istiyor. Hangimiz en az bir kere düşüncelerimizle baş başa kalmak ve kimsenin rahatsız etmemesini istemedik? İşte yaşlı kemancı da, hayvan gübresi hakkında ilginç iki saatlik sohbetlerden vazgeçip kendisiyle baş başa vakit geçirmeye karar verdi.

Ancak çatışmanın zorluğu, izleyicinin Pádraic'i de kolayca anlamasıdır. Hayal edin: En sıradan günde, en iyi arkadaşınız size belirgin bir sebep olmadan artık sizinle konuşmayacağını söylüyor. Üstelik parmaklarını keseceğine söz veriyor. Nasıl davranırdınız? Muhtemelen sorgusuz sualsiz iletişimi kesmezdiniz. En azından bu davranışın sebebini öğrenmek isterdiniz. Farrell'ın karakteri saf, iyi kalpli bir aptal olduğu için, daha dün arkadaş canlısı olan bir arkadaşının bugün nasıl bu kadar soğuk olabildiğini bir türlü çözemiyor. Belki de yeni bir yaklaşım denemek gerekir? Ya da hatalarını düzeltmeye çalışmak, ama hangilerini?

Ancak Pádraic hiçbir hata yapmadı. Yeni bir yaklaşım da işe yaramayacak. Mesele şu ki, onun mutluluğu sıkıcı günlük hayatta yatıyor. Ruhsal uyum için kız kardeşinin yanında olması, evcil hayvanlarının beslenmesi ve bakılması ve en iyi arkadaşının onu dinlemesi ve onunla birkaç bira içmesi yeterli.

Ama Colm böyle bir hayattan bıkmıştı ve daha fazlasını başarabileceğine inanıyordu. Müzik bestelemek. Arkadaşıyla farklı düşünüyor ve hayata farklı bakıyorlar. Sonuçta kemancı, pek büyük olmayan ama kendisi için önemli olan 'Inisherin'in Banshee'si adlı bir şarkı yaratıyor ve kendisiyle gurur duyuyor. Ne yazık ki, melodi için 'ödemeyi' sadece besteci değil, etrafındakiler de yapacak. Eser, Pádraic de dahil olmak üzere yerel halk arasında bile takdir görmeyecek. Hiçbir miras olmayacak. Ancak Inisherin'deki hayat, başlayan yerel iç savaş nedeniyle değişecek.

Sonuç Ne?

Bu kadar basit bir çatışma çerçevesinde 'Inisherin'in Banshee'si tüm süresi boyunca varlığını sürdürüyor. Kahramanlar, yönetmenin bol miktarda yeşil ve gri renk içeren geniş planlarla vurguladığı inanılmaz güzel manzaralar eşliğinde küfrediyor, kavga ediyor ve bira içiyor. Martin McDonagh bazen telefon duvar kağıdı olmaya adaymış gibi görünen cilalı görüntünün gösterişinde aşırıya kaçsa da, geri kalanında film izleyiciyi tamamen içine çekiyor. Dünyanın ücra bir adasında, yakınlarda ama aynı zamanda çok uzakta savaş gürlerken hesaplaşan iki arkadaşın hüzünlü hikayesi, anlaşılması zor ve Bayan O'Riordan'ın dükkanında kimsenin tartışmak istemeyeceği haberlerle dolu bir yılın en iyi sonu.